چهل ستون

زمان مطالعه : 5 دقیقه
کاخ چهل ستون از زیباترین بناهای تاریخی در اصفهان است، این بنا را می توان یادگاری از دوران صفویان معرفی کرد، یادگاری که با معماری شگفت انگیز و الهام بخش خود، همواره توجه بسیاری از گردشگران را جذب می کند. نقاشی های زیبا و بدیع در کاخ چهل ستون تنها یکی از مهم ترین و در عین حال زیباترین جذابیت هایی است که می توان به آن اشاره کرد. مرمت گسترده این باغ شامل حذف بخش هایی از تزئینات آن بود، این مرمت باعث بخشیدن زندگی جدیدی به نقاشی ها در چهل ستون شد. نقاشی هایی که بینش جالبی را درباره دربار صفوی ارائه می دهند.
 
کاخ چهل ستون
 

علت نامگذاری چهل ستون

مورخان زمان ساخت کاخ چهل ستون را مربوط به دوران صفویان می دانند، دورانی که اصفهان به عنوان پایتخت ایران شناخته می شد. در آن زمان پروژه های عمرانی و عظیمی در دست ساخت بود، ساخت بلوارهای عظیم، طراحی و بنا چهارباغ و دیگر باغ های زیبا به سبک ایرانی در اطرف شهر اصفهان از جمله این پروژه ها به شمار می آمد.

در منطقه ای بسیار سرسبز ایده طراحی و ساخت چهل ستون ارائه شد، این باغ در واقع به عنوان گذرگاهی برای اتصال چهارباغ به میدان نقش جهان شناخته می شد. در زمان حکمرانی شاه عباس صفوی، به منظور میزبانی از میهمانان خارجی در بخش میانی این باغ یک عمارت زیبا و مجلل ساخته شد.

در برخی از کتاب های تاریخی ذکر شده، که شاه عباس اول نوروز سال "1614" را در این غرفه جشن گرفته است. پس از به قدرت رسیدن شاه عباس دوم، در اواسط قرن 17، ایده گسترش و ساخت دیگر عمارت ها چهل ستون برای اضافه شدن 18 سال دیگر ارائه شد. سالن های آینه و اتاق های مجلل از جمله مواردی بودند، که به این عمارت اضافه شدند.

تکنیک های بی بدیل و منحصر به فردی از معماری در مراحل ساخت این عمارت ها به کار گرفته شد، نقاشی های مینیاتوری، کاشی کاری، مقرنس کاری و تزئین هایی با آینه کاری از جمله این موارد است. ایده طراحی و ساخت یک استخر مجلل و زیبا در جلو ساختمان، از جمله بکرترین ایده هایی است که در چهل ستون می توان شاهد آن بود.

 

کاخ چهل ستون

 

در سال 1647 ساخت این بنا به پایان رسید، با حضور برخی از مهم ترین میهمانان خارجی و داخلی، مراسم افتتاحیه چهل ستون برگزار شد. از آن پس از این بنا به عنوان تالاری مجلل برای پذیرایی از مهم ترین میهمانان و سفرا خارجی استفاده شد. 

چهل ستون با مساحتی بالغ بر 67000 متر مربع در زمان فرمانروایی شاه عباس دوم، بنایی کاملا لوکس و اشرافی بوده که امروزه نیز مورد توجه برخی از مهم ترین تاریخ دانان و مورخان می باشد. بالکن زیبا، ستون های متعدد، تالار آینه و اتاق هایی با آثاری فوق العاده در دل خود، تنها بخشی از دیدنی های مهم چهل ستون هستند. شیرهای سنگی در اطراف استخر مرکزی، بخش دیگری از معماری خیره کننده این کاخ تاریخی است.

بسیاری از محققان دلیل اصلی نامگذاری این کاخ را انعکاس ستون ها در استخر مرکزی چهل ستون می دانند، با این حال عقیده دیگری نیز مبنی بر نامگذاری چهل ستون وجود دارد. عقیده دیگر این است که این کاخ زیبا چهل ستون نام گرفته تا نمایشگر نقش عدد "40" در ادبیات فارسی به معنی کثرت باشد.

کاخ چهل ستون که یکی از شاخص های شهری در اصفهان قلمداد می شود، این کاخ در کنار میدان نقش جهان و در همسایگی چهار باغ واقع شده است. چهل ستون به همراه عمارت با شکوه خود از جمله خاطرات دوران حکومت صفویه در اصفهان است. که پس از انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت توسط شیخ بهایی طراحی شده است. هر یک از نقاشی های مینیاتور در این باغ زمانی خاص را در دوران صفویه نشان می دهد.

اما این تمام ماجرا نیست! برخی از مورخان اظهار می دارند که ساختمان اصلی چهل ستون که در دوران شاه عباس دوم ساخته شده، شامل 40 ستون بوده که از این تعداد 20 ستون به همراه بخشی از عمارت در حادثه آتش سوزی در زمان "شاه سلطان حسین" آخرین پادشاه صفوی ویران و از بین رفته است. اما بعدها مجددا به شکل مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

تالار بزرگ کاخ دارای تعداد زیادی از نقاشی های زیبا است که برخی صحنه های مهم مانند نبردهای بزرگ در دوره های مختلف را روایت می کند. این نقاشی ها به خوبی نگهداری می شوند، حتی پس از گذشت 300 سال همچنان هم می توان شاهد زنده بودن این آثار بود. چهل ستون در واقع یکی از بهترین نمونه ها برای معرفی سبک باغ ایرانی است.

اصفهان زمانی یکی از بزرگترین شهرهای جهان بود، از سال 1050 تا 1722 به خصوص در قرن شانزدهم در زمان سلطنت صفوی، که برای دومین بار در تاریخ خود، پایتخت بودن را تجربه کرد، هنرهای بسیاری در این شهر شکوفا شد. این شهر همچنان شکوه گذشته خود را حفظ کرده است، چهل ستون یک عمارت زیبا در انتها یک باغ و استخر طولانی است که می تواند فضایی ایده آل برای بازدیدکنندگان را ترسیم نماید.

 

چهل ستون اصفهان

 

معماری کاخ چهل ستون

معماری ساختمان های باغ چهل ستون، ادغام کننده کاج و سایر نمادهای منحصر به فرد است، با نگاهی دقیق به تراس و سقف چوبی زیبای چهل ستون، متوجه نقوش هندسی زیبایی خواهید شد که نمادی از معماری گذشته در ایران است. سبک طراحی و معماری چهل ستون متفاوت از سایر بناهای تاریخی در اصفهان است. طراحی این کاخ تلفیقی از سبک های معماری چینی، ایرانی و اروپایی است.

قبل از ورود به کاخ، ایوانی وجود دارد که دارای 20 ستون ساخته شده با چوب سرو است. همانطور که از نام چهل ستون برمی آید، شاید انتظار مشاهده 40 ستون را داشته باشید، اما در واقع بازتاب 20 ستون واقعی در آب استخر، این توهم را ایجاد می کند که 40 ستون در چهل ستون وجود دارد. گفتنی است عدد 40 در ایران به طور کلی بیانگر تعدد یا کثرت است.

بنابراین، می توان نتیجه گرفت که در پشت ساخت چنین سازه ای شگفت انگیز، تفکر و نظریه پردازی های بزرگی وجود داشته است. علاوه بر این، درها و پنجره ها همه با تزئینات پارچه ای و طرح های تزئینی ساخته شده اند. تالار مرکزی کاخ شامل برخی از نقاشی های پر زرق و برق است که هر کدام به یک رویداد خاص در یک دوره زمانی خاص اشاره می کنند. همه این عناصر گواه مهارت و تخصص استادان و معماران ماهر ایرانی هستند. کاخ چهل ستون یکی از مهم ترین آثار ثبت شده در فهرست میراث فرهنگی یونسکو در سال 2011 است.

در واقع 20 ستون را باید جزء یکی از شاهکارهای معماری ایرانی در دوران گذشته و همچنین حال معرفی کرد، ایده طراحی و ساخت تالار اصلی این کاخ از تالا ایوان هخامنشیان، الهام گرفته شده است. به واسطه یک تراس زیبا که کاملاً بر اساس سبک و سیاق معماری ایرانی ساخته شده، باغ و سالن های داخلی به یکدیگر متصل می شوند. ستون های این کاخ از چوب هایی باریک و آجدار ساخته شده است، که با تیرهای ضربدری و منبت کاری شده خودنمایی می کنند.

چهل ستون نه فقط یک بنا تاریخی، بلکه موزه ای ارزشمند با آثاری بسیار گرانبها است، آثاری از نقاشی های سرامیکی معروف که همانند تصاویر حک شده در عالی قاپو اصفهان، روایت های بسیاری را به چشم گردشگران منتقل می کند. بسیاری از این نقاشی ها در دوره های مختلف تاریخی بعد از صفویان به علت وقوع مشکلات و یا ناکارآمدی های زیاد، از بین رفته و یا پراکنده شده اند. بخشی از آن ها هم اکنون در موزه های معتبر غرب نگهداری می شوند.

اگر در تالار اصلی بایستید و به حوضچه یا استخر چهل ستون خیره شوید، قطعا از اهمیت مفهوم "تالار" در دوره های گذشته تاریخ ایران مطلع خواهید شد. در این زمان درک خواهید کرد که چرا پادشاهان ایرانی علاقه ای وافر به نشستن در تالار و تماشا استخر و باغ از منظره ای متفاوت بودند. در قسمت های بیرونی ساختمان تصاویری جالب توجه شما را جلب خواهند کرد، تصاویری که صورت برخی از مشهورترین چهره های اروپایی را در خود جای داده اند، این افراد به احتمال بسیار زیاد سفرا و یا برجسته ترین افراد اروپایی بوده اند.

این کاخ از اولین بناهایی است که در آن می توان شاهد تزئینات گسترده ای از جمله آینه کاری ها و نقاشی های کوچک و بزرگ روی دیواره ها بود. تمامی دیواره های این کاخ زیبا با آینه های شیشه ای و نقاشی های رنگارنگ و زیبا تزئین شده است. ایوان بزرگ چهل ستون با 3 متر طول و 17 متر عرض و ارتفاعی بالغ بر 14 متر، نمایی ماهرانه از معماری ایرانی است. چوب درخت های چنار و کاج اصلی ترین ترکیب ستون های این کاخ را تشکیل داده اند.

استخر این عمارت 110متر طول و 16 متر عرض دارد، این استخر اما نمایی منحصر به فرد را به چهل ستون بخشیده است. عمق بخش های جلویی استخر برای نمایش حداکثر زیبایی عمارت چهل ستون بیش از بخش های پشتی آن است. کاخ چهل ستون یکی از مشهورترین باغ های ایرانی است، اصلی ترین هدف از ساخت این باغ استفاده از آن به عنوان عمارتی سلطنتی بود. 

ایوان اصلی چهل ستون از دو قسمت تشکیل شده، بخشی از 18 ستون چوبی بلند و 4 ستون اصلی متشکل شده است. روی این ستون ها 4 شیر سنگی منقوش وجود دارد، که آب از دهان آن ها به استخر مرمری عمارت سراریز می شود. در قسمت دیگر که کمی بالاتر است، ورودی اصلی را مشاهده خواهید کرد. این قسمت روی دو ستون واقع شده و با آینه کاری های گسترده و زیبا مزین شده است. سقف تالار از قاب های چوبی با اشکال هندسی مختلف تشکیل شده است.

 

معماری کاخ چهل ستون

 

نقاشی های چهل ستون اصفهان

نقاشی های چهل ستون اصفهان روایتگر صحنه های خاصی از تاریخ مانند پذیرایی از پادشاهان ازبکستان به سال 1646 یعنی درست در زمانی که ساخت چهل ستون به پایان رسیده بود، هستند. به تصویر کشیدن دوران های گذشته برای مردمان امروزی تنها با یک نقاشی، پدیده ای شگفت انگیز و در عین حال اعجاب آور خواهد بود. با نگاهی به یکی دیگر از نقاشی های چهل ستون می توان شاهد نبرد چالدران در برابر سلطان سلیم دوم عثمانی در سال 1514 بود، دورانی که ایرانیان بدون سلاح گرم جنگیدند.

نقاشی دیگر در این کاخ روایتگر پناهندگی پادشاه مغول در ایران به 1544 است، در یک نقاشی جدیدتر پیروزی نادرشاه در برابر ارتش هند در کرنال در سال 1739 به تصویر کشیده شده است. با نگاهی به ترکیب های تاریخی که به سبک مینیاتوری ترسیم شده اند، روایت هایی جذاب از عشق و شادی را می توان تصور کرد. نقاشی های اصلی که روی دیواره های چهل ستون حکاکی شده اند، مربوط به زمان شاه عباس دوم با خصوصیات مکتب اصفهانی است.

یکی از بارزترین ویژگی های این کاخ مشهور در اصفهان، نقاشی ها و نقاشانی است که تاثیر ویژه ای در خلق آثاری ارزشمند داشته اند. نقاشی هایی که به شهرت و جذابیت این عمارت افزوده است، این نقاشی ها در واقع نمونه های كامل مكتب نقاشی اصفهان در قرن 17 و 18 هستند. به طور کلی، علاوه بر تزئینات گل و حیواناتی که روی دیوارها حکاکی شده است، حدودا هفتاد نقاشی دیگر با تکنیک های از جمله تمپر و رنگ روغن در کاخ چهل سوتون دیده می شود. در نقاشی های چهل ستون اصفهان می توان شاهد سه مکتب یا شیوه نقاشی بود.

 

نقاشی چهل ستون

 

  • مکتب نقاشی اصفهان 

مکتب نقاشی اصفهان، حاصل تلاش یکی از مشهورترین هنرمندانی است که از او به عنوان نقاش، هنرمند و خوشنویس نیز یاد می شود. رضا عباسی خالق این مکتب است.

  • مکتب نقاشی اروپایی

مکتب و سبک اروپایی حاصل سلیقه درباریان حکومت صفوی بود، حضور برخی از هنرمندان اروپایی در ایران و روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ایران و اروپا بود، باعث شد تا این مکتب به عنوان یک سبک ایده آل برای نقاشی در نظر گرفته شود. اگرچه ریشه های تأثیرات و گرایش های نقاشی اروپایی در ایران را باید به دهه های گذشته نسبت داد، اما از حدود نیمه دوم قرن هفدهم، این مکتب به عنوان یک شیوه مستقل در نقاشی ایرانی شناخته شد.

  • مکتب یا نقاشی ترکیبی

روش ترکیبی در واقع روشی نشأت گرفته از تلاش نقاشان ایرانی که تحت تاثیر تعالیم و آموزه های هنر اروپایی قرار گرفته اند، بود.

رضا عباسی از جمله مشهورترین نقاشان در زمان شاه عباس اول صفوی بود، روابط سیاسی و تجاری ایران با کشورهای اروپایی، در زمان شاه عباس اول، منجر به گسترش سبک نقاشی ایتالیایی در اصفهان شد. از سوی دیگر، رقابت های هنری بین دربار صفوی و دربار جهانگیر پادشاه هند مغول دلیل دیگری برای توجه به هنرمندان در این دوره بود. در این میان رضا عباسی نام برجسته ای در میان تمام هنرمندان و نقاشان اصفهان شد.

ساخت چندین ساختمان در زمان شاه عباس اول در اصفهان نوع جدیدی از نقاشی را ایجاد کرد. در این تصاویر، رنگ لباس و صورت و تزئینات صحنه قابل توجه بود، اما مهارت رضا عباسی که بیشتر تمایل به نقاشی به سبک کیاروسکورو داشت، در به تصویر کشیدن طبیعت و حالات روحی و اخلاقی مردم عادی بود. ویژگی او تنها مینیاتور آلبوم ها یا کتاب های کلکسیونرهای خصوصی بود.

مروری بر مهم ترین نقاشی های دیواری تالار سلطنتی چهل ستون

سمت غربی از راست به چپ

  1. پذیرایی شاه عباس اول به احترام ولی محمدخان، پادشاه ترکستان
  2. نبرد شاه اسماعیل اول با ارتش عثمانی به ریاست پادشاه سلطان سلیم اول 
  3. پذیرایی شاه طهماسب اول از پادشاه همایون هند

سمت شرقی از راست به چپ

  1. نبرد شاه اسماعیل اول با شیبک خان، حاکم ازبکستان
  2. فتح نادرشاه افشار بر ارتش هندوستان پادشاه محمد شاه گورکانی
  3. جشن پذیرایی شاه عباس دوم به احترام نادر محمد خان، پادشاه ترکستان

موزه چهل ستون در سال 1948 تاسیس شد، پس از مرمت و بازسازی های انجام شده در این موزه، بسیاری از نسخه های خطی، کتاب های تاریحی، ظروف تزئینی و آثاری مانند قالیچه، فرش، سفال در آن نگهداری می شود. از مهم ترین آثار این موزه می توان به نمونه های ذیل اشاره کرد:

  • آثار سفالگری و کاشی کاری
  • ظروف شیشه ای
  • سکه های به جای مانده از دوران ماقبل تاریخ تا به امروز
  • آثار هنری دوران صفویه مانند، نسخه های خطی کوفی قرآن
  • فرش های دستبافت بی نظیر و قدیمی

 

نقاشی های چهل ستون اصفهان

 

آدرس چهل ستون،چگونه به این مکان برویم؟

برای دیدن این کاخ زیبا و تمام عیار، به ضلع غربی میدان نقش جهان، جایی در شرق خیابان چهارباغ و جنوب خیابان سپه بروید. با چند دقیقه پیاده روی می توانید خود را به یکی از زیباترین آثار تاریخی در ایران برسانید.
در باغی که هرگز این چنین زیبا و دیدنی نبود، اکنون می توانید روی سنگ فرش هایی که مسطح نیستند، قدم بزنید. کاخ بیست ستون که آن را "چهل ستون" می نامند، احتمالاً یکی از بهترین قصرهای دیدنی در اصفهان خواهد بود که از آن بازدید می کنید. متاسفانه با نزدیک شدن به آینه کاری های چهل ستون، متوجه خواهید شد که تقریبا خرد شده اند و شاید در معرض آسیبی جدی قرار دارند.

کاخ و باغ چهل ستون در سال های 1977-80 به طور گسترده مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت، بیشتر ستون های چوبی بزرگی که در ایوان اصلی قرار دارد، از پایه بریده شد و هسته مرکزی آن ها با میله هایی از جنس فولاد تقویت شد. اکنون از این بنا به عنوان موزه ای برای ثبت نقاشی ها، نگهداری مبلمان، شمشیر و نیزه ها استفاده می شود، که در جای جایِ این بنا به چشم می خورند.

گزارش مشکل

نظرات مردم درباره کاخ چهل ستون اصفهان، معرفی به همراه آدرس و عکس

افروغ 17 مهر 97
3
مگه از چهل ستون هم بهتر و زیبا تر هم داریم؟ دیونه این بنا هستم
درج نظر
نام و نام خانوادگی
موبایل
تصویر کد امنیتی
متن نظر